Društvo, Knjige, Kultura, Prenosimo, Slobode, Srbija

Uputstva i saveti kako očuvati vrednosti srpske književnosti

Kapitalno izdanje srpske kulture: Srpska književnost u 100 knjiga

Deklaracija o kanonu srpske književnosti sa skupa u Tršiću

  • U Deklaraciji je posebno ukazano na neophodnost dugotrajnog i sistematskog rada svih srbista na očuvanju celine i vrednosti srpske književnosti, posebno u obrazovanju. To je izuzetno važno u vremenu kada su srpska kultura i obrazovanje ugroženi iz više pravaca, i spolja i iznutra – od svođenja srpske književnosti na srbijansku do nasilja političke i rodne korektnosti nad književnim delima, čime im se oduzima ne samo umetnička lepota nego i moć da se suoče sa zlom u svetu i da ga prevladaju.
  • Bez prihvatanja kanona kao smislenog, uzornog i kontinuiranog prenošenja znanja, nacionalna književnost kao osmišljena celina ne bi postojala, kao što bi se bez preispitivanja kanona okamenila i prestala da bude važna dolazećim naraštajima.

Kanon srpske književnosti je, bez sumnje, jedna od najznačajnijih, ako ne i najznačajnija i najaktuelnija književna srbistička tema danas. Jednoglasno je usvojena Deklaracija o kanonu srpske književnosti, koja je, logično, i deklaracija o srpskom književno-obrazovnom kanonu.

Nakon prošlogodišnje Prve interkatedarske srbističke konferencije održane u Tršiću 19–21. juna 2020, na kojoj su donete dve izuzetno značajne deklaracije: 1) Deklaracija o neophodnosti povećanja broja časova srpskog jezika i književnosti u osnovnoj i srednjoj školi; 2) Deklaracija o statusu srpskog jezika na nesrbističkim katedrama i nenastavničkim fakultetima (o čemu je Pečat već pisao u broju 622, objavljenom 3. 7. 2020), a gotovo u isto vreme godinu dana kasnije održana je Druga interkatedarska srbistička konferencija (Tršić 18–20. juni 2021), na kojoj je razmatrano pitanje kanona srpske književnosti i usvojena odgovarajuća Deklaracija o kanonu srpske književnosti.

Obrazovno-kulturni centar Vuk Karadžić u Tršiću, mesto održavanja Konferencije
Srpski stručnjaci zajedno na istom zadatku

Konferenciju, kao što je poznato, čine predstavnici svih srbističkih katedri na svim filološkim, filozofskim, učiteljskim i pedagoškim fakultetima u Srbiji, Republici Srpskoj i Crnoj Gori, uključujući i predstavnike Instituta za srpski jezik SANU, Instituta za književnost i umetnost u Beogradu, Zavoda za unapređenje obrazovanja i vaspitanja u Beogradu i Odbora za standardizaciju srpskoga jezika SANU, Društva za srpski jezik i književnost Republike Srbije – što joj omogućava jedinstveno delovanje i daje izuzetnu naučnu, obrazovnu i moralnu snagu. To jedinstvo i ta snaga ispoljeni su i ovoga puta.

Posle stručnih, na redu su obrazovne i naučne institucije i ministarstva. Treba naglasiti da su prošlogodišnje dve deklaracije o neophodnosti povećanja broja časova i uvođenja srpskog jezika na sve fakultete, dobrim delom prećutane od naših prosvetnih vlasti – ali one su tu i ne mogu se zaobići. Sada im se pridružila i treća. Od ugrađivanja temeljnih načela deklaracija u srpski naučni i obrazovni sistem umnogome zavisi ne samo sudbina našeg jezika, književnosti i kulture, nego, nije preterano i patetično reći, i našeg opstanka.

Kanon srpske književnosti je, bez sumnje, jedna od najznačajnijih, ako ne i najznačajnija i najaktuelnija književna srbistička tema danas. Jednoglasno usvojena Deklaracija o kanonu srpske književnosti, koja je, logično, i deklaracija o srpskom književno-obrazovnom kanonu, imenovala je bitne momente kao dinamičke vizije celine naše književnosti u njenom istorijskom trajanju i savremenosti: neraskidivu vezu kanona sa srpskim jezikom, uključivanje celokupnog korpusa naše književnosti (narodne, stare i nove) – nasta(ja)le na celokupnom srpskom kulturnom prostoru (simbolično uzev, od Hilandara do Sent Andreje i od Temišvara do Trsta), njegov identitetski i opštehumanistički značaj.

Odgovoran pristup kanonu srpske književnosti, koji zastupa Deklaracija, odlikuje se elastičnošću: izbor kanonskih pisaca i njihovih dela nije Deklaracijom zadat, nego su usvojeni kriterijumi na osnovu kojih, oslanjajući se na književnoistorijsku tradiciju i savremeno razumevanje književnosti, treba prepoznavati dela koja jesu kanonska i koja nam se obraćaju u svakom vremenu. Sve to znači da kanonska dela, kao i sam kanon, traju kroz menjanje. Ovako poimanje kanona izraz je istovremene odanosti tradiciji i otvorenosti ka budućnosti. Definisani su ciljevi Deklaracije i zadaci srbističkih katedri i njenih članova u njihovom naučnom i obrazovnom delovanju, ali pre svega kroz školske i univerzitetske nastavne programe.

Cilj: Očuvanje vrednosti srpske književnosti u obrazovanju

U Deklaraciji je posebno ukazano na neophodnost dugotrajnog i sistematskog rada svih srbista na očuvanju celine i vrednosti srpske književnosti, posebno u obrazovanju. To je izuzetno važno u vremenu kada su srpska kultura i obrazovanje ugroženi iz više pravaca, i spolja i iznutra – od svođenja srpske književnosti na srbijansku do nasilja političke i rodne korektnosti nad književnim delima, čime im se oduzima ne samo umetnička lepota nego i moć da se suoče sa zlom u svetu i da ga prevladaju.

Sve tri deklaracije su donete da bi se sačuvao i unapredio ozbiljno ugrožen položaj nacionalnih/identitetskih nauka i bit humanističkog obrazovanja. Sa jedne strane, na delu je globalistički svetski huk (u malim zemljama još primitivniji i nasilniji), koji ništi nacionalne i humanističke nauke, svodeći ih na nešto nebitno i anahrono. To se naročito vidi i po opadajućem interesovanju mladih ljudi za srbistiku na svim našem fakultetima. Sa druge strane, srbističke katedre su gotovo na svim fakultetima u manjini, a različite discipline i njihove katedre različito se odnose prema globalizmu, samim tim, i prema obrazovanju i njegovim osnovnim ciljevima.

Zato je neophodno da načela sve tri deklaracije dosledno budu u osnovi delovanja svih naših srbista i naših državnih institucija kojima nadležno pripadaju. Jer, deklaracije nemaju nikoga osim srbista i njihovog naučnog, nastavnog i etičkog autoriteta. Nije to malo, naprotiv – samo ako najznačajniji proučavaoci, profesori i nastavnici srpskog jezika i književnosti sa celokupnog srpskog kulturnog prostora budu dosledni i istrajni! Valjda će ih tada podržati oni kojima to po funkciji kao državna nadležnost pripada!

Konferencija u Tršiću: Prof. dr A. Jovanović, prof. dr M. Kovačević, prof. dr B. Suvajdžić

Kao svest o najboljem u nekoj književnosti kao celini, Kanon je stabilan – jer se ne može menjati proizvoljnim odlukama ili da bi se udovoljilo potrebama trenutka – i dinamičan, jer se njegov smisao postepeno preobražava kroz nova tumačenja u svakom novom naraštaju

Kanon srpske književnosti jedna je od najznačajnijih i najaktuelnijih srbističkih tema danas.

Šta je kanon nacionalne književnosti? To je dinamična vizija celine jedne književnosti: on omogućava pristup sopstvenoj prošlosti i njeno osmišljavanje, vrednovanje književnoumetničkih dela koje ide iznad svih ideoloških zahteva, potvrđujući književnost kao umetnost kroz njeno istorijsko trajanje.

Kanon srpske književnosti čine književna dela bez kojih je srpska književnost kakvu poznajemo nezamisliva i o kojima svaki naraštaj nužno razmišlja i govori. Kanon, međutim, nije tek prost skup tih knjiga, nego celina njihovih interpretativno osmišljenih međuodnosa, koja se tokom vremena menja, prateći razvoj književnosti, nauke o književnosti i kulture uopšte. Relativna postojanost spiska i promenljivost smisla kanonskih dela i kanona kao celine znak su trajanja kroz menjanje, kao izraza neprestanog dijaloga sadašnjosti sa prošlošću posredovanom tradicijom tumačenja.

Učesnici Konferencije u Tršiću doneli su važne dokumente i odluke o budućnosti srpskog jezika

Suprotstavljajući se osporavanjima kanona koja, vođena željom da ga upodobe ideološko-politički poželjnoj slici današnjice, poništavaju istoriju srpske književnosti i zanemaruju dugo trajanje mišljenja o njoj, zalažemo se za stalnu otvorenost rasprava o uvek novom sagledavanju kanona – što boljem, pouzdanijem, potpunijem kada je reč o činjenicama, uz naučno preispitivanje prethodnika, a sa stanovišta koje uvažava raznorodne dimenzije savremene srpske kulture, u njihovom što saglasju, a što polemičkom odnosu. Prošlost, iako su se u njoj naučni pristupi književnosti međusobno osporavali, ali su poznavanje nacionalne književnosti činili širim, boljim i raznovrsnijim, uči nas da kada je reč o razumevanju nacionalne književnosti i njene istorije s vremena na vreme dolazi do određenih pomeranja. Jer to je, zapravo, način postojanja nacionalne književnosti. Naime, svako novo veliko književno delo menja do tada postojeće odnose unutar njene celine, što važi i za velika postignuća istoriografije književnosti.

Ukratko: kao svest o najboljem u nekoj književnosti kao celini, kanon je stabilan – jer se ne može menjati proizvoljnim odlukama ili da bi se udovoljilo potrebama trenutka – i dinamičan, jer se njegov smisao postepeno preobražava kroz nova tumačenja u svakom novom naraštaju. Bez prihvatanja kanona kao smislenog, uzornog i kontinuiranog prenošenja znanja, nacionalna književnost kao osmišljena celina ne bi postojala, kao što bi se bez preispitivanja kanona okamenila i prestala da bude važna dolazećim naraštajima.

Srpska književna dela su odrazila kontaktnu prirodu srpske kulture i njeno prožimanje sa evropskom tradicijom

Zalažući se za preispitivanja vođena znanjem, ljubavlju i voljom da se književnost očuva kao umetnost i bitan činilac nacionalne kulture, ukazujemo na trajne određujuće činioce kanona srpske književnosti kao celine koja sadrži:

Književnoumetnička dela u kojima jezici srpske kulture (srpski narodni, srpskoslovenski, ruskoslovenski, slavenosrpski, vukovski) dostižu svoj simbolički i izražajni vrhunac.

Celokupni korpus srpske književnosti: narodnu, staru (uključujući i dubrovačku književnost) i novu književnost, povezane međusobnom uslovljenošću najvrednijih dela.

Jedno od značajnijih dela Đorđa Trifunovića

Stvaralaštvo na celokupnom srpskom kulturnom prostoru od Hilandara do Sent Andreje i od Temišvara do Trsta, zahvaljujući kome su nasta(ja)la književna dela koja su odrazila kontaktnu prirodu srpske kulture i njeno prožimanje sa evropskom tradicijom, u njenom opšteslovenskom identitetu, šireći time okvire srpskog samorazumevanja, usložnjavajući i profinjujući ukus srpskog čitaoca.

Istovremenu zastupljenost humanističkih principa ispoljenih različitim literarnim oblicima i sredstvima, i osnovnih načela srpskoga kulturnog i nacionalnog identiteta koji je oslanjanjem na idejno i oblikovno različita, a vrhunski vredna kanonska dela, uspostavljen kao promenljiv i dinamičan izraz raznorodnih težnji srpske kulture u njenom milenijumskom trajanju.

Uzimajući u obzir ove trajne određujuće činioce kanona srpske književnosti u kontekstu aktuelnog trenutka srpskog društva, a naročito prosvete, osnovni ciljevi Deklaracije o kanonu srpske književnosti su:

Glavni ciljevi Deklaracije
  • Jedinstvo brige o srpskom jeziku, književnosti i kulturi.
  • Očuvanje celine srpske književnosti (u svim epohama njenog trajanja i na celokupnom prostoru njenog stvaranja) i predstavljanja te celine na svim obrazovnim nivoima.
  • Sistematičan, organizovan i dugotrajan institucionalan rad (od osnovne škole do SANU) na oblikovanju književnog i kulturnog pamćenja kako bi definisanje kanona i sve njegove kasnije promene poticali iz rasprava koje su pre svega stručne, a u kojima posebno značajno mesto treba da imaju srbističke katedre.
  • Povećana briga o srpskom jeziku i srpskoj književnosti kroz povećanje broja časova i natpredmetni status Srpskog jezika i književnosti.
  • Sistematičan i istrajan rad na srbističkim katedrama usmeren, kroz odgovarajuće akademske nastavne planove i programe, na interpredmetnu koncepciju (i tumačenje) kanona srpske književnosti, koje udružuje znanje stručnjaka za sve oblasti i epohe srpske književnosti.
  • Istrajan i promišljen rad na nastavnim planovima i programima u osnovnoj i srednjoj školi, kako bi osnovu programa činile na srbističkim katedrama naukom o jeziku i naukom o književnosti potvrđene vrednosti inherentne književnosti kao umetnosti koja obuhvata najšire okvire čovekove egzistencije, a u čiju funkciju potom treba da budu stavljene metodičke i pedagoške veštine.
Poznati književnik  Božidar Kovačević napisao je vredno delo o srpskoj književnosti

Određivanje dela programa koji je, budući utemeljen kanonom, stalan (ali koji će se protokom vremena menjati, pre svega smisaono, prateći promene u književnosti i nauci o književnosti), i dela programa koji je podložan češćim promenama na osnovu ukusa i interesa đaka za dela savremene srpske književnosti.

Na gornjim osnovama, učesnici Druge interkatedarske srbističke konferencije iznose usaglašene zahteve:

Zahtevi i zadaci

Da se prilikom oblikovanja predmeta, programa, lektire, i svih aktivnosti u obrazovnom procesu u vezi sa srpskim jezikom i srpskom književnošću, odluke donose u skladu sa napred opisanim poimanjem kanona.

Da nastava književnosti i u osnovnoj i u srednjoj školi predstavi kanon srpske književnosti, u skladu sa uzrastom učenika: u osnovnoj školi uzrasni kriterijumi treba da određuju izbor dela i nastavnog pristupa (a ne smeju biti opravdanje za zanemarivanje kanona), dok u srednjoškolskim, naročito gimnazijskim programima treba predstaviti celinu kanona pomoću dobro osmišljenog i usaglašenog izbora kanonskih dela i njihovih naučno zasnovanih tumačenja.

Da senzibilitet učenika, koji je u svakom naraštaju u ponečemu drugačiji, svojom otvorenošću za određeni tip književnih dela tim opravdanim uticajem na odabir dela ne ugrozi predstavljanje kanona: načelo interesantnosti i prijemčivosti mora biti u skladu sa istorijskim i poetičkim smislom i uvažavanjem književnih vrednosti.

Da se na srbističkim katedrama koje obrazuju osnovnoškolske i srednjoškolske nastavnike Srpskog jezika i književnosti očuva razvijena i diferencirana struktura stručnih predmeta kada je reč o srpskom jeziku i srpskoj književnosti.

Zbornik radova sa prošlogodišnje Konferencije u Tršiću

U Tršiću, učesnici Druge interkatedarske srbističke konferencije,

18–20. jun 2021

1) Katedra za srpski jezik sa južnoslovenskim jezicima Filološkog fakulteta u Beogradu; 2) Katedra za srpsku književnost sa južnoslovenskim književnostima Filološkog fakulteta u Beogradu; 3) Katedra za srpsku književnost, Filološko-umetničkog fakulteta u Kragujevcu; 4) Odsek za srpsku književnost Filozofskog fakulteta u Novom Sadu; 5) Departman za srbistiku Filozofskog fakulteta u Nišu; 6) Katedra za srpsku književnost i jezik Filozofskog fakulteta u Kosovskoj Mitrovici; 7) Departman za srpsku književnost i jezik Državnog univerziteta u Novom Pazaru; 8) Katedra za srpski jezik i književnost Filozofskog fakulteta na Palama Univerziteta u Istočnom Sarajevu; 9) Katedra za srpski jezik i književnost Filološkog fakulteta u Banjaluci Univerziteta u Banjaluci; 10) Studijski program za srpski jezik i južnoslovenske književnosti Filološkog fakulteta u Nikšiću Univerziteta Crne Gore; 11) Katedra za srpski jezik, književnost i metodiku nastave srpskog jezika i književnosti na Učiteljskom fakultetu u Beogradu; 12) Katedra za filološke nauke Fakulteta pedagoških nauka u Jagodini; 13) Katedra za jezike i književnost na Pedagoškom fakultetu u Užicu;14) Katedra za jezik i književnost Pedagoškog fakulteta u Somboru; Katedra za srpski jezik i književnost Pedagoškog fakulteta u Vranju; 16) Katedra za srpski jezik i književnost Učiteljskog fakulteta u Leposaviću; 17) Katedra za srpski jezik i književnost Pedagoškog fakulteta u Bijeljini pri Katedri za srpski jezik i književnost Filozofskog fakulteta Univerziteta u Istočnom Sarajevu; 18) Institut za srpski jezik SANU u Beogradu; 19) Institut za književnost i umetnost u Beogradu; 20) Odbor za standardizaciju srpskog jezika SANU.

Link

http://www.pecat.co.rs/2021/07/deklaracija-o-kanonu-srpske-knjizevnosti/ 

Podeli:

00votes
Article Rating
Subscribe
Notify of
guest